Door Youri Poslawsky, 26-02-2026
In de werkgroep algemene geologie heeft Youri verteld over geologische dateringsmethoden. Het was een zeer interessante presentatie waarover we, zoals gebruikelijk in de werkgroep, uitgebreid in discussie gingen.
Deze werkgroep komt eens per maand bij elkaar om over geologische onderwerpen te discussiëren. Zie de presentatie hieronder
Door: Wim van Westrenen (VU), 15-02-2026
Zuurstof is het meest voorkomende element in de Aarde. Van elke 10 atomen in de aardmantel en aardkorst zijn er meer dan 6 zuurstof. Maar de meeste petrologen (gesteente-onderzoekers) laten zuurstof links liggen. Zo wordt het zuurstofgehalte van stenen vrijwel nooit gemeten, we denken dat we wel ongeveer weten hoe het zit. Maar dat is niet zo!
In deze lezing laat ik voorbeelden zien van recent onderzoek waaruit blijkt dat zuurstof heel belangrijk is voor de evolutie van het inwendige van de Aarde. Aan de hand van laboratorium experimenten en geochemische analyses kunnen we laten zien dat het gehalte aan zuurstof enorm is veranderd tijdens de vorming van de Aarde. In de diepe Aardmantel zouden mineralen kunnen bestaan die veel rijker zijn aan zuurstof dan we zien in de ondiepere gesteenten. En de hoeveelheid zuurstof in een gesteente zou wel eens een belangrijke rol kunnen spelen bij het ontstaan van magma. Deze voorbeelden laten zien dat zuurstof niet alleen essentieel is voor leven, maar ook voor de diepe Aarde. De presentatie staat verderop.
De LVGA (Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten) afdeling Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen. Dit is er een uit de serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden.
door Rob Hekkenberg, 2026-01-29
Als je op reis bent en je komt langs kusten dan verbaas je je vaak over hoe die kust zo is ontstaan. Vaak wordt die kust genoemd als de overgang van water naar land. Heel vaak is er dan ook een strand bij betrokken. Maar als je met een bootje van enige afstand naar de kust kijkt zie je ook het achterliggende land en dan kun je je afvragen hoe dat geologisch gezien in elkaar zit. Deze presentatie is vooral bedoeld als aanleiding om de geologische ontwikkeling van de omgeving te achterhalen. Dat is hier niet gedaan, maar het is wel als uitdaging bedoeld. Bijgaand is de presentatie die een uitgangspunt gaf voor discussies in de werkgroep.
In de LVGA afdeling Rijnland houdt de werkgroep algemene geologie zich vooral bezig met geologische onderwerpen die nog de nodige discussie vragen. Die groep komt een keer per maand bij elkaar.
Door: Amber Boot (UU), 2026-01-11
De oceaan is van levensbelang voor onze planeet. Ze reguleert het klimaat, levert zuurstof en is de thuisbasis van een indrukwekkende rijkdom aan leven. Maar de gezondheid van onze oceaan staat onder druk. Menselijke activiteiten zoals vervuiling, overbevissing en klimaatverandering verstoren de natuurlijke balans. In deze lezing bespreek ik hoe klimaat-verandering de oceaanstromingen verandert, en hoe dat effect heeft op alles wat in zee leeft, van microscopisch plankton tot grote vissen en walvissen.
Wat gebeurt er als warme en koude stromingen veranderen? En wat betekent dat voor de voedselketen en uiteindelijk voor ons als mens? Ik neem je mee op een reis door de dynamische wereld van de oceaan en laat zien waarom bescherming van de oceaan cruciaal is voor onze toekomst.
De LVGA (Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten) afdeling Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163.
Meer informatie over de Leidse Winterlezingen, zie de agenda: https://lvga-rijnland.nl
door Marten ter Borgh (EBN/UU) 2025-11-09
Diep in de aarde is het warm – op 2 kilometer diepte is het al zo’n 70 °C. Die warmte, aardwarmte, kunnen we gebruiken om huizen, kassen en kantoren te verwarmen. In Nederland wordt aardwarmte al sinds 2007 toegepast.
Er is echter één belangrijk probleem: om aardwarmte te kunnen winnen, moet je goed weten hoe de ondergrond is opgebouwd. Welke gesteentelagen zijn er aanwezig? Op welke dieptes liggen die? Hoe goed laten ze water door? En waar zitten breuken in het gesteente? In ongeveer de helft van Nederland was daar lange tijd te weinig over bekend.
Dat is aan het veranderen. In de afgelopen jaren heeft het SCAN-project veel nieuwe gegevens verzameld over de Nederlandse ondergrond. Dit gebeurt met behulp van seismisch onderzoek en diepe onderzoeksboringen (tot zo’n 2500 meter diepte).
Geoloog Marten ter Borgh, onderzoeksleider van het SCAN-project, gidst u langs bijzondere geologische etappes – van zanderige woestijnen uit het Perm tot ondiepe zeeën uit het Paleogeen. Samen verkennen we hoe deze oude afzettingen vandaag de dag een belangrijke rol kunnen spelen in de energietransitie.
De LVGA afdeling Rijnland van de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden (Zaal is bekend bij de kassa), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163. http://www.rmo.nl/ voor aanwijzingen hoe er te komen.
Door: Remco Bos (UU), 2025-12-07
Grootschalig vulkanisme wordt vaak in verband gebracht met meerdere massa-extincties in het geologisch verleden, waaronder die aan het eind van de Trias periode zo’n 200 miljoen jaar geleden. Het enorme scala aan verontreinigende stoffen dat afkomstig is van vulkanisme heeft verschillende gevolgen voor het milieu. Hierdoor is het verband tussen vulkanisme en het uitsterven van organismen nog onvoldoende begrepen.
Echter wordt er in sedimentaire afzettingen van verschillende massa-extincties uit het verleden een bijzonder fenomeen geobserveerd: afwijkingen in de vorm van stuifmeel.
Stuifmeel bestaat uit de voortplantingscellen van planten en worden veel gebruikt om vegetatie in kaart te brengen in het geologisch verleden. Afwijkingen in de vorm van stuifmeel kunnen een weerspiegeling zijn van verhoogde stress en mutaties in planten en hebben mogelijk bijgedragen aan de uitsterving. Verhoogde mutaties en DNA-schade in planten zou een consequentie kunnen zijn van vulkanische verontreinigingen. Dit unieke fenomeen zou ons mogelijk kunnen helpen met de vraag: wat maakt vulkanen dodelijk?
De LVGA (Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten) afdeling Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden (Zaal is bekend bij de kassa), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163. http://www.rmo.nl/ voor aanwijzingen hoe er te komen.
door: Youri Poslawsky, LVGA afdeling Rijnland
Een meteoriet is een buitenaards lichaam, dat is ingeslagen op het oppervlakte van een planeet, of maan. En we willen allemaal wel een wens doen als er weer een meteoor langs komt razen. Youri verteld in de werkgroep algemene geologie over Definities, Waarnemingen / Herkomst, Afmetingen / Energie, Kraters / Frequentie, Strooivelden / Tektieten, Samenstelling, Vondsten, Oerbombardement.
De feitelijke presentatie is bij de werkgroep in te zien..
In de werkgroep dragen de leden steeds geologische onderwerpen aan die zij graag willen bespreken. De werkgroep is maar klein en is zeer laagdrempelig. Geïnteresseerden worden dan ook van harte uitgenodigd om deel te nemen.
Waarom??? Voegt het wat toe???
Door Rienk Arnoldus, bij de werkgroep mineralogie van de LVGA afdeling Rijnland
Bij de beschrijving van mineralen staat altijd wel een chemische formule. Voor velen van ons is dat toch een heel verwarrende beschrijving. Bijvoorbeeld: Ca2(Fe2+4Al)(Si7Al)O22(OH)2. Dit is de formule van Ferro-hoornblende. Globaal weten we er wel wat van, maar en precieze omschrijving lukt vaak niet. En wat zeker zo belangrijk is: wat hebben we eraan. Helpt zo’n formule ons een mineraal beter te begrijpen. Alle beschrijvingen beginnen natuurlijk met elementen uit het periodiek systeem.
Daar zijn alle losse elementen in opgenomen. Handig om te weten is dat de bouwsteentjes die chemisch op elkaar lijken onder elkaar staan. Dat kan je gebruiken om iets te voorspellen b.v. oplosbaarheid sulfaten zoals Bariet, Celestien, Gips en Bitterzout. Reden genoeg om in de werkgroep mineralogie een middag ons te buigen over chemische formules. Rienk Arnoldus heeft een presentatie over dit onderwerp voorbereid.
Die is bij de werkgroep in te zien.
door: Tom Kleijn, Werkgroep Algemene Geologie op 30-01-2025
Op 30 januari gaf Tom Kleijn voor onze werkgroep Algemene Geologie een inleiding over de veranderende zeespiegel in de loop van de geologische tijd. Niet alleen over wat ons allemaal te wachten kan staan maar vooral wat onze aarde op dit gebied al allemaal heeft meegemaakt in haar zeer lange geschiedenis.
De presentatie is bij de werkgroep in te zien. Er waren veel vragen en interessante discussies, die hoorden er bij.
Nieuwsgierig geworden? Je mag meedoen hoor!
door: Jimmy de Rooij (Naturalis) op 12-01-2025
Bijna iedereen kent de grote gehoornde dinosaurus Triceratops. Deze enorme planteneter – die 67 miljoen jaar geleden de Noord-Amerikaanse vlaktes bewoonde – is vooral bekend geworden door films zoals ‘Jurassic Park’. Ondanks hun populariteit weten we eigenlijk vrij weinig over dit uitgestorven beest. Hoe oud konden ze worden? Hoe snel groeiden ze? Was het een kuddedier, of toch een einzelgänger? Kortom; hoe leefde Triceratops? De ontdekking van maar liefst vijf Triceratopsen bij elkaar door natuurhistorisch museum Naturalis biedt geweldige mogelijkheden voor de museale én wetenschappelijke wereld. Deze enorme collectie levert nieuwe inzichten op voor de biologie van Triceratops en zijn verwanten. Onderaan staat een pdf van de presentatie.
De LVGA (Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten) afdeling Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden (Zaal is bekend bij de kassa), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163. http://www.rmo.nl/ voor aanwijzingen hoe er te komen.
Meer informatie over de Leidse Winterlezingen, zie de agenda: https://lvga-rijnland.nl
