LVGA afdeling Rijnland

Tijdens de broeikasperiode in het eoceen, slechts 55 miljoen jaar geleden, stonden er nijlpaarden in de tropische modderpoelen van de Noordpool. CO2 speelde daarbij een centrale rol. Dat heeft de befaamde expeditie naar de Noordpool aangetoond. De onderzoeksgroep van prof. Henk Brinkhuis uit Utrecht, eerder al onze gast bij de Leidse Winterlezingen, heeft daaraan flink bijgedragen. Het onderzoek gaat in hoog tempo voort. Een grote vraag is bijvoorbeeld: waarom is de aarde na de broeikasperiode weer gaan afkoelen? Hoe is vervolgens een ijskap op de zuidpool ontstaan? Dr. Peter Bijl, ook uit Utrecht, heeft deelgenomen aan een expeditie naar de Antarctische kustgebieden om onder bikkelharde omstandigheden een antwoord te vinden op deze belangrijke vragen. Tijdens zijn lezing zal hij de resultaten met ons delen. Ook zal hij vertellen over de expeditie zelf, met foto’s en video. 

Paleontoloog dr. Anne Schulp van het Natuurhistorisch Museum Maastricht doet met een internationaal team van onderzoekers opgravingen in het zuiden van Angola. De schitterend bewaard gebleven fossielen van mosasauriërs vormen daarbij een rijke buit. Mosasauriërs zijn monsterachtige reptielen die de zeeën in het Late Krijt onveilig maakten,. Resten van deze tot 17 m lange rovers zijn ook aangetroffen in Zuid-Limburg. De fossielen geven ons cruciale informatie over de omstandigheden op aarde, zo’n 70 miljoen jaar geleden. Als je die informatie tenminste weet te ontcijferen. Anne Schulp deed eerder onderzoek in Oman, Spanje, Nederland, Jemen, en Bolivia. Hij schrijft regelmatig bijdragen over aardwetenschappen en paleontologie voor diverse kranten en tijdschriften. Van zijn hand verschenen de boeken ‘Praktijkgids fossielen’ en ‘De Nederlandse Dino’. Het verslag van deze speurtocht mag u niet missen!

Na een halve eeuw actief en vruchtbaar veldwerk in onder meer het Cantabrisch Gebergte in Spanje heeft dr. Cor Winkler Prins van NCB Naturalis een wereldwijde reputatie opgebouwd. Maar liefst 5 diersoorten zijn naar hem vernoemd. Dat is niet voor niets. In zijn lezing zal Cor ingaan op het grote belang van het doen van veldwerk. Veldwerk inspireert en geeft geologische inzicht. Bijvoorbeeld in stratigrafische correlaties, in de interpretatie van afzettingsmilieus, in de verspreiding van interessante gesteentes en natuurlijk de ontdekking van fossielen van onbekende diersoorten. Maar het levert ook onverwachte en spannende verhalen op, en een breed sociaal netwerk. Cor Winkler Prins zal ook op die aspecten ingaan. Veldwerk is de basis voor creativiteit in de aardwetenschap. Maar zien universiteiten en instituten dat ook, of komt de klad erin?

De CO2-concentratie stijgt. Wat betekent dat voor de leefomstandigheden op aarde? Om die vraag te beantwoorden heb je klimaatmodellen nodig. De enige manier om die te testen is door ze los te laten op het verleden. Prof. dr. Jaap Sinninghe Damsté is een internationale grootheid op het gebied van chemische fossielen. Hij houdt zich bezig de informatie die fossiele moleculen prijsgeven over de condities op aarde, miljoenen jaren geleden. Met zijn groep heeft prof. Damsté twee paleothermometers ontwikkeld, gebaseerd op de moleculaire samenstelling van celmembranen van oerbacteriën. Die varieert met de temperatuur. Zo kan de omgevingstemperatuur worden gereconstrueerd. Wat dit onderzoek zo mooi maakt? Het puzzelen. Na alle expedities, oceaanboringen, chemische analyses, berekeningen en modellen ontbreken er nog altijd puzzelstukjes. Dat vraagt veel creativiteit en innovatiekracht. Dit mag u niet missen.