Auteur: Rob Hekkenberg

De Hiawathakrater

Krater ontdekt door wetenschappers geleid door de Universiteit van Kopenhagen in 2018

De Hiawathakrater is een inslagkrater in het noordwesten van Groenland. In juli 2015 ontdekte een internationaal team van wetenschappers onder leiding van het Center for GeoGenetik van het Statens Naturhistoriske Museum in Denemarken een ronde depressie onder het ijs van de Hiawathagletsjer in het noordwesten van Groenland. Een meteoriet in de tuin van het Geologisch Museum in Kopenhagen bracht het onderzoeksteam op het idee dat het om een inslagkrater kon gaan.

De krater heeft een diameter van 31 kilometer en behoort hiermee tot de 25 grootste inslagkraters op Aarde.

In een presentatie die Youri Poslawsky in 2-2023 hield voor de werkgroep Algemene Geologie van LVGA afd. Rijnland wordt een en ander uitgelegd.
Zie de bijgevoegde presentatie.

Waar in de Grond zitten die Koolwaterstoffen?

een beetje achtergrond Koolwaterstof generatie

wat?      olie en/of gas
waar?   rijpe/on-/overrijpe delen bekken
wanneer? voor/na vorming reservoir/ structuur
hoeveel? economisch

Youri Poslawsky presenteerde in 4-2024 hield voor de LVGA afdeling Rijnland een verhaal over koolwaterstof. De herkomst, het nut en de winbaarheid werden uitgelegd.
Zie de bijgevoegde presentatie.

Canyons in Amerika

Als er over canyons wordt gesproken denk je meestal gelijk aan de Amerikaanse canyons zoals de Great Canyon.

Youri Poslawsky kaat zien dat dat niet zo raar is. Het Amerikaanse continent is wat dat betreft  heel bijzonder.

Youri gaf in maart jongstleden in de werkgroep Algemene Geologie van de LVGA afdeling Rijnland hier een prachtige presentatie over. Zie de bijlage

Geologische vakantiefoto’s

In de werkgroep Algemene Geologie hebben we laatst aandacht besteed aan foto’s die we hebben gemaakt tijdens onze vakanties. Alle foto’s hebben betrekking op de  geologie van het bezochte gebied, Er zijn foto’s van La Palma, van Sicilië, van de omgeving van Digne les Bains en van Gran Canaria. Heb je ook al zin om op vakantie te gaan? Bijgaand zijn de bijdragen.

Compactie in het Groningen gasreservoir: wat gebeurt daar nou precies?

Ronald Peijnenburg (UU) vertelt tijdens de Leidse Winterlezing van 11-02-2024 over het Groningen gasveld. Dit veld vertoont sinds de jaren ’90 aardbevingen. Dat de aardbevingen veroorzaakt worden door de gaswinning daar is al geruime tijd duidelijk. Maar wat gebeurt daar nou precies? Daar was zeker na de Huizinge-aardbeving in 2012 veel belangstelling naar.

Dit leidde tot een groot onderzoek vanuit de NAM, waar zijn onderzoek aan Universiteit Utrecht onderdeel van was. Het aardgas in Groningen zit op drie kilometer diepte opgesloten in een laag zandsteen. Dat bestaat uit samengeklonterde zandkorreltjes, waar ruimte tussen zit. In die poriën zit aardgas. Tijdens gasproductie zakt het zandsteen een stukje in. In een lab bootste hij de condities op die diepte na, zoals hoge druk en temperatuur, en bekeek wat er gebeurde als je vervolgens gas onttrekt. Tijdens deze winterlezing zal hij dit onderzoek beschrijven, en ingaan op de resultaten die hierbinnen heb behaald. Hoe zakt een zandsteen in tijdens gesimuleerde gasproductie? Verschuiven de korreltjes ten opzichte van elkaar? Of barsten ze? En wat maken die korreltjes eigenlijk uit, nu de overheid van plan is in de komende jaren te stoppen met gasproductie in Groningen? Zie bijgaande presentatie

De Afdeling Rijnland van de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten (LVGA) (voorheen GEA Rijnland) jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden te Leiden

Wat de zwaartekracht onthult over het binnenste van planeten

Tijdens de Leidse Winterlezing van 13-01-2024 vertelt Bart Root (TUD):
Het levenswerk van prof. Vening Meinesz was om het zwaartekrachtveld van de aarde in kaart te brengen met talrijke onderzeebootexpedities. Bij deze expedities nam de professor een slingerapparaat mee, dat door de zeelieden gedoopt werd tot “Het Gouden Kalf”. Tot 1950 was dit het enige instrument dat het zwaartekrachtveld met een dergelijke precisie kon bepalen op de oceanen van de Aarde.

Deze expedities waren verantwoordelijk voor 37 jaar oceaan gravimetrie dat de continentale data completeerde tot globale kaarten van de zwaartekracht. De observaties maakte nieuwe studies mogelijk over het binnenste van onze planeet en liet de toepasbaarheid van globale zwaartekracht onderzoek zien. Uiteindelijk resulteerde dit in speciale zwaartekrachtsatellietmissies die het veld nog beter in kaart brachten. Door het Doppler effect van het radiosignaal in kaart te brengen kunnen wetenschappers de beweging van ruimtevaarttuigen bepalen en daardoor ook de ‘verstorende’ effecten van het zwaartekrachtveld. Deze techniek wordt ook toegepast met satelliet missies rond andere hemellichamen. Hierdoor zijn er van de verschillende planeten, manen en asteroïden kaarten van hun zwaartekracht veld. Hiermee krijgen we een blik in het binnenste van deze lichamen. Tijdens het college neem ik u mee langs dit hele proces en laat ik verschillende ontdekkingen zien die we hebben verkregen dankzij deze observaties. Gaat u mee op zwaartekracht expeditie in onderzeeboten en ruimtevaarttuigen? Zie ook bijgaande presentatie.

Vanaf 1 januari organiseert de Afdeling Rijnland van de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten (LVGA) jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden

Het einde van de MessiniaanseZoutcrisis: contourietafzettingen op Sicilië

door: Gijs van Dijk (VU)
Zes miljoen jaar geleden sluit de Middellandse Zee zich af van de Atlantische Oceaan. Verdamping neemt de overhand en de Middellandse Zee verandert in een serie van kleine afgesloten zoute meertjes. Deze Messiniaanse zoutcrisis is al tientallen jaren onderwerp van onderzoek vanuit een breed scala aan aardwetenschappelijke disciplines.

Een van de onzekerheden die onderzoekers blijvend bezighoudt is de kwantificering van zeespiegelschommelingen, met name in de laatste fase van de crisis, ook wel de Lago-Mare genoemd.  Hoe verliep de overgang naar een grotendeels open verbonden Middellandse Zee ten tijde van het Plioceen? In deze lezing bespreek ik de sedimentologie van de prachtige afzettingen aan de zuidkust van Sicilië en plaats ik hun vormingsproces in de context van de meest recente inzichten over de Messiniaanse zoutcrisis. Zie ook hieronder de bijgaande presentatie.

De GEA-kring Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden te Leiden.

Kerst-Nieuwjaarsgroet

Bij deze wensen wij, het bestuur van GEA kring Rijnland, jullie het allerbeste toe,
Een fijne Kerst en een heel jaar om van te genieten.

Zoals je weet gaan we per 1 januari verder als LVGA afdeling Rijnland. LVGA staat voor: Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten.
Wij hopen na een voorspoedige start uit te groeien to een grote afdeling.

Met vriendelijke groet,
Jan Voskuil, Tom Kleijn, Youri Poslawsky en Rob Hekkenberg

(ps: de foto is genomen in de Alpen vlakbij Chamonix, waar de plooiingen goed te zien waren)

Neotektoniek in Nederland

GEA kring Rijnland, Leidse Winterlezing, Ronald van Balen (VU)

De GEA-kring Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens.
In december sprak Ronald van Balen over Geotektoniek.
De Alpiene orogenese heeft grote gevolgen gehad voor de bodembewegingen in Nederland en omstreken. Tijdens de laatste fase van de gebergtevorming was er sprake van een NW-ZO gerichte plaat-tektonische kracht, die zorgde voor opheffing van de Ardennen en het Rijns Massief (inclusief Zuid Limburg), en daling van de bekkens in de Nederlandse ondergrond. Deze fase is nog actief. De geschiedenis van de opheffing kunnen we onder andere reconstrueren uit de planatie-vlakken, en de re-organisatie van het Maas riviersysteem, en de terrassen van de Maas.

De tektonische bodemdaling vindt voor een belangrijk deel plaats d.m.v. verplaatsing langs breuken. De verplaatsingen langs de belangrijkste breukzones zijn vooral plotseling geweest (aardbevingen), en gingen gepaard met belangrijke aardbevingen. De breuk-verplaatsingen zijn nog steeds herkenbaar in het landschap, en ze zijn belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de Maas.

Afgezien van plaat-tektonische krachten spelen ook ander processen een belangrijke rol bij de tektonische bodembewegingen: Eifel-vulkanisme beïnvloedt de opheffing van de Ardennen en de aardbevingen, tot op de dag van vandaag, en glacio-isostasie is belangrijk geweest voor aardbevingen tijdens de afloop van de laatste ijstijd.

Zie de bijgaande presentatie:

Sedimentaire structuren

GEA-kring Rijnland, Youri Poslawsky

Tijdens de bijeenkomsten van de werkgroep Algemene Geologie komen steeds interessante onderwerpen aan de orde. Op 27 oktober werd er verteld over allerlei structuren die een gevolg waren van de diverse vormen van sedimentatie. Ook werd duidelijk ingegaan op de positie en 3D bepaling van geologische structuren mbv het zogenaamde Wulffs net.
De discussie worden steeds gevoerd naar aanleiding van een presentatie. Die is hier dan ook bijgevoegd.