LVGA afdeling Rijnland

Kristallen hebben fascinerende geometrische vormen. Geen wonder dat mensen van oudsher mysterieuze krachten aan kristallen toedichten. Het kristal stelt de wetenschap nog regelmatig voor verrassingen. De onderzoeksgroep van Prof. Vlieg in Nijmegen is er, eigenlijk per ongeluk, in geslaagd bizar gevormde keukenzoutkristallen te creëren. Foto’s van deze spectaculaire kristallen zijn over de hele wereld gepubliceerd, tot in de dagbladen aan toe.

Een fascinerende eigenschap van kristallen is hun spiegelsymmetrie, of liever het ontbreken van die symmetrie. Zo vinden we bijvoorbeeld linkse en rechtse kwartskristallen. Dit is vreemd, want de bouwstenen van een kwartskristal zijn wel spiegelsymmetrisch. In levende organismen ontbreekt de spiegelsymmetrie ook. Aminozuren zijn links, suikers rechts. Deze kennis is essentieel. Het verkeerde spiegelbeeld van een medicijn kan een averechtse werking hebben. Dr. Noorduin heeft, met de onderzoeksgroep van Vlieg, een verbluffend eenvoudige manier gevonden om linkse en rechtse moleculen te sorteren. Kristalgroei staat in deze methode centraal. De methode heeft groot practisch nut. Maar hij biedt ook een verklaring voor het ontbreken van spiegelsymmetrie in de levende natuur… Lees ook het artikel in NRC Handelsblad.

Na de roemruchte Apollomissies was over de Maan alles wel zo’n beetje bekend. Dacht men. Nu, veertig jaar na de eerste Maanlanding, blijkt dat niets minder waar is. Europa, de Verenigde Staten, Japan, China, en India hebben recent allemaal ruimtemissies naar de Maan gestuurd, en verrassende wetenschappelijke ontdekkingen volgen elkaar in hoog tempo op.

Volgens de gangbare theorie is de Maan ontstaan uit de brokstukken van een van de meest dramatische gebeurtenissen in de geschiedenis van onze planeet: een gigantische botsing tussen de jonge Aarde en een planeet zo groot als Mars. Van Westrenen toont in zijn lezing aan dat dat zeer onwaarschijnlijk is. Een spectaculair alternatief model, ontwikkeld door dr. Van Westrenen en zijn collega Prof. Rob de Meijer, is aannemelijker. De Maan is volgens dat model rechtstreeks uit de Aarde gevormd door toedoen van een op hol geslagen natuurlijke kernreactor diep in de aardmantel. Het werk van dr. Van Westrenen heeft geleid tot een groot aantal internationale publicaties en staat sterk in de belangstelling. Hij zal tijdens de lezing uiteenzetten waarom zijn model zo krachtig is. Ook bespreekt hij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van Maanonderzoek in Nederland en daarbuiten.

Iedereen kent het beeld van de machtige wolharige mammoet. Minder bekend is dat deze mammoet ook onze contreien bewoonde, en dat onze voorouders hier jacht op hem maakten. Ze bewoonden de laagvlakte tussen de Britse Eilanden en Nederland. Resten daarvan worden met grote regelmaat gevonden. Ook wolharige neushoorns en sabeltandkatten kwamen veel voor, totdat circa 8.000 jaar geleden de Noordzee zijn huidige zeespiegelstand bereikte.

Dick Mol, bijgenaamd Mister Mammoth, zal een voordracht verzorgen over dit fascinerende onderwerp. Dick Mol is een internationaal befaamde expert en heeft meegwerkt aan verscheidene documentaires van Discovery Channel. Hij zal vele gebruiksvoorwerpen uit de steentijd tonen — waaronder prachtige vuistbijlen. Ze zijn afkomstig zijn van verschillende plaatsen van de Noordzee. Enkele van deze plaatsen zijn aan te merken als een woonplaats van Neanderthalers. Dick Mol zal ook ingaan op de recente vondst van een stuk schedeldak van Krijn de Neanderthaler, die afgelopen zomer het nieuws gehaald heeft.

Marc de Batist zal de resultaten presenteren van zijn expeditie die hij afgelopen zomer ondernam naar het onherbergzame, mysterieuze Baikalmeer. Op de bodem van dat meer bevinden zich raadselachtige methaankoepels met een enorme omvang. Niet alleen de wetenschappelijke wereld kijkt rijkhalzend uit naar de resultaten van deze spannende expeditie. De resultaten kunnen veel bredere, maatschappelijke gevolgen hebben. Als het methaan, een uiterst sterk broeikasgas, plotseling zou vrijkomen, dan kan dat binnen zeer korte tijd rampzalige gevolgen hebben voor het klimaat. Of zouden we het methaan kunnen winnen en gebruiken als energiebron voor de toekomst? Prof. De Batist zal zijn spectaculaire bevindingen met u delen.

De vorming van nieuwe oceaanbekkens, vulkanisme, gebergtevorming, aardbevingen: het zijn geologische processen die zich afspelen aan de oppervlakte of in de korst van de aarde. Wat drijft deze processen? Multidisciplinair onderzoek toont aan dat de motor gevormd wordt door een “magmamolen”, een kringloop van stijgende en dalende magmamassa’s — zoals in een lavalamp. Lichtere, gedeeltelijk gesmolten silicaatmassa’s stijgen op, terwijl koudere, zwaardere gesteentes afzinken naar de hete kern van de aarde. Deze gesteentes zullen opsmelten en opgenomen worden in de cyclus. De energiebron van de motor is dus de hitte in de aardkern. Het ophelderen van het werkingsprincipe van deze diepgelegen, onzichtbare motor is het gezamenlijke werk van geofysici, experimentele petrologen en geochemici. Jan Hertogen zal al deze puzzelstukjes op aanschouwelijke wijze toelichten en bijeenleggen, zodat er een begrijpelijk en tegelijkertijd fascinerend beeld ontstaat van de geheimzinnige krachten die onze aarde vormen.

Het stijgende CO2-gehalte van de atmosfeer zorgt voor een broeikaseffect met rampzalige gevolgen: daar is steeds minder twijfel over. Kunnen we dat gevaar bezweren? Het antwoord is: ja, natuurlijk! De natuur beperkt het CO2-gehalte van de atmosfeer door verweringsprocessen. Vulkanisme brengt steeds nieuwe CO2 in de atmosfeer. Verwering van bijvoorbeeld basalt haalt de CO2 daar weer uit, en legt deze vast in omzettingsproducten zoals krijt, kalksteen, en dolomiet. Enorme gebergtes, zoals de Dolomieten in Italie, zijn daarvan het resultaat. Een veel kleiner deel van de atmosferische CO2 komt in aardolie en steenkool terecht. Toch zit het probleem juist in dat veel kleinere deel. Doordat we voorraden die in honderden miljoenen jaren zijn opgebouwd, in luttele decennia terugbrengen in de atmosfeer, kan moeder natuur de toestroom niet bijbenen. Tenzij we haar een handje helpen. Als we nu snel verwerend gesteente op industriele schaal aan de aardoppervlakte brengen, dan kunnen we op natuurlijke wijze het CO2-overschot uit de atmosfeer krijgen. Het meest geschikt is gesteente dat het mineraal olivijn bevat. Dat kan moeiteloos grootschalig gedolven worden in open mijnen. De olivijn wordt gemalen en lokaal in de vorm van fijn zand uitgespreid. Het levert flink wat werkgelegenheid op in tropische landen en zorgt voor verbetering van de bodem. Deze natuurlijke manier van CO2-opslag, die zeer duurzaam is, is tot tien maal goedkoper dan het opslaan van CO2 in leeggepompte gasvelden. Over deze laatste methode wordt veel gesproken. Maar olivijnmijnbouw heeft de toekomst… Momenteel loopt een grootschalig experiment in de Noordoostpolder. Kom luisteren naar dit fascinerende verhaal!